Fryderyk Chopin w Nohant

00:00:09:

00:00:14: Witamy Państwa bardzo serdecznie.

00:00:16: To jest podcast Narodowego Instytutu Fryderyka Chopena, w którym gościem jest dzisiaj Ewa Bogula Gniazdowska.

00:00:23: Witam Cię Ewą!

00:00:25: Dzień dobry Państwu i dzień dobry Alku.

00:00:27: Aleksander Laskowski Rzecznik Prasowy Narodowe Instytuttów Ryderyki Chopina.

00:00:30: mam przyjemność prowadzić dla Państwa te spotkania Dzisiaj.

00:00:34: Chopin W Noahu.

00:00:37: To może zacznijmy od tego, co już to była za posiadłość do kogo należała i dlaczego Chopin tam się w ogóle znalazł?

00:00:44: Przenosimy się do pięknego miejsca.

00:00:47: Jesteśmy w Maju w Joseczce na południe od Paryża.

00:00:50: Była to posiadłość której właścicielką była Georges Sound czyli wieloletnia partnerka Fryderyka Chopina.

00:00:57: Georges sound o dziedziczyła te posiadłości po swojej babce od strony Ojca.

00:01:03: po śmierci babki, czyli w tysiąc osiemset dwudziestym pierwszym roku to ona stała się właścicielką tej posiadłości.

00:01:10: Natomiast nie obyło się bez przygód, że rząd rozstawała się w kolejnych latach ze swoim mężem i dość długo trwała batalia aż w końcu formalnie została właśicielka posiadności w roku tysiące osiemset trzydziestym szóstym.

00:01:25: To było piękne miejsce około trzysta kilometrów na południe od Paryża.

00:01:30: W regionie Berii, niedaleko Leszatr.

00:01:33: i tam z racji tego że Chopin & George Soundy byli w kolejnych latach dosyć blisko spędzali tam wspólnie miesiące letnie.

00:01:41: Myślę, że warto powiedzieć, że nawet nie tyle było to piękne mięsce co cały czas jest to bardzo piękne miejsca.

00:01:46: dlatego To szato, ten przepiękny dom George Sound wraz z otaczającym je ogrodem został przez spadku bierczynie George Sound przekazany.

00:01:57: na rzecz państwa francuskiego, które sprawuje piecze nad muzeum, który znajduje się tam po dziś dzień.

00:02:03: Przy czym tu może od razu warta zaznaczyć, że jest to muzeUM, które zostało zachowane w takim stanie i jakim znajdowało się kiedy przekazywano je państwu franckiemu.

00:02:12: więc wygląda to troszkę inaczej niż za życia Frydery Kashopena ale siłą rzeczy obecność Fryder Kaszopena jest tam bardzo mocno odczuwalna.

00:02:20: było to miejsce, które jak często się słyszy jak się uważa zaczarowało Fryderyka Szopena dlatego, że przypominało jego rodzinne mazowsze.

00:02:30: Te też rolnicze płaski region może nie wierzby dominują ale jednak było to miejsce, w którym poczuł się jak w domu.

00:02:37: można tak powiedzieć?

00:02:39: Tak, zdecydowanie można tak powiedzić i to, że dzisiaj możemy odwiedzać to miejsce.

00:02:42: rzeczywiście muzeum wciąż działa, a nie tylko Muzeum.

00:02:45: Rozbrzmiewa też wnął muzyka.

00:02:48: Oczywiście nie tylko Chopina, ale festiwel, który jest tam organizowany i nosi jego imię.

00:02:53: A zatem obecność George Sound i Chopina jestem do dziś celebrowana.

00:02:59: Natomiast rzeczywiście był to przede wszystkim dom, była to posiadłość rodzinna.

00:03:04: a zatem on się zmieniał tak jak wyglądał jeszcze przed Chopinem kiedy ten dom zmieniała i adaptowała do swoich potrzeb babka.

00:03:12: George Sound później swoje modyfikacje wyśnienia wprowadzała sama George Sound.

00:03:16: Ona później te przestrzenie po rozstaniu z Chopinem również dopasowywała do swoich aktualnych potrzeb, więc to jak dziś wygląda ten dom oczywiście różni się od momentu w którym Chopin był tam po raz ostatni przed rozstaniem George Sound w roku tysiąc osiemset czterdziestym szóstym.

00:03:32: ale tak jak powiedziałeś wciąż można odczuć na pewno ducha tego miejsca.

00:03:37: wciąż można zwiedzać nie tylko sam dom ale też otoczenie przepiękny ogród który pielęgnowała właśnie gospodyni uprawiała szklarnie, sadziła grządki.

00:03:45: Także to wszystko rzeczywiście na pewno mogło szepanowi przypominać dom rodzinny i ta atmosfera, którą ona i jej dzieci tworzyli w Noau, na pewno sprzyjała temu że szepen czuł się tam bardzo dobrze.

00:03:58: Myślę, że mógł poczuć się tam jak w domu.

00:04:00: Tu myślę.

00:04:00: warto dodać, że na prośbę George Sound zostały dodane specjalne drzwi do pokoju w którym mieszkał Fryderik Chopin na pierwszym piętrze i one przetrwały, zachowały się do naszych czasów.

00:04:12: Te drzwij po prostu... miały wbrew temu, co wielu zwiedzających sądzi nie tyle zapewnić spokój domownikom kiedy Chopin grał.

00:04:20: odwrotnie to Chopin miał mieć święty spokuj.

00:04:22: Kiedy komponował i po prostu zapewniały mu zupełnie cisze.

00:04:26: a przecież były tam wówczas dosyć jeszcze młode dzieci George Sound w tym Maurycy który lubił różne zabawy w tym zabawe w teatr marionetkowy czego wspaniały ślad trafił niedawno do żelazowej Woli bo mieliśmy okazję prezentować wystawę lalek Maurycego Sanda, współtworzonych z jego matką.

00:04:47: Po raz pierwszy przyjeżdża Friederik Chopin do noł w czerwcu, tysiąc osiemset trzydziestego dziewiątego roku świeżo po wyprawie na Majorkę więc nie jest najlepszej formie.

00:04:57: Tu może zechciałabyś parę słów powiedzieć o tym co się działo z Chopinem przed tym pobytem w noł i dlaczego tak ważne było żeby miał spokój w ciepłym miłym damunawsi?

00:05:07: Kszopen po poznaniu rzeszsąd trafia w taki trudny okres swoim życiu, to jest moment kiedy dochodzi do zerwania relacji z Marią Wodzińską.

00:05:17: Szopen liczył tutaj na założenie rodziny i trochę inne uporządkowanie swojego życia więc to na pewno były dla niego trudne lata.

00:05:24: kiedy ostatecznie nie dochodzi się do małżeństwa Szopena i Maryi Wodzieńskiej Poznaje Rzeszcom w momencie też kiedy ona jest po rozstaniu ze swoim mężem po tej batalii sądowej, o której wspomnialiśmy.

00:05:35: no i właśnie takim momentem odpoczynku, laxu też zadbania o stan zdrowia przede wszystkim syna George Sound który też był słabego zdrowia.

00:05:44: George Sound wpada na pomysł aby wyruszyć w podróż w miejsce cieplejsze czyli właśnie na Majorkę.

00:05:50: Szapen dołącza do George Sound i jej dzieci i razem ruszają która nie była aż tak optymistyczna, jak pierwotnie zakładali.

00:05:58: Szopan podłupadł bardzo mocno na zdrowiu.

00:06:01: Pogoda

00:06:01: była dużo gorsza niż się spodziewali.

00:06:03: początkowo wita ich słońca a później lał deszcz i marzli w Waldemosie.

00:06:08: straszliwie!

00:06:09: Rzeczywiście szopen pierwotnie zachwycony palmami, cytrusami i pięknem palmy.

00:06:14: W momencie kiedy docierają na Majorkę to były takie pierwsze zetknięcie się szopena z takim klimatem.

00:06:20: Szybko się okazuje że trafiają w por deszczowo.

00:06:22: Ten klimat jest mniej przyjazny niż pierwodnie sądzili i stan zdrowia szopana gwałtownie się pogarsza.

00:06:28: To też skutkuje strachem obawom i społeczeństwa lokalnego społeczeństwa, które niezbyt przychylnie odnosi się do pary.

00:06:37: no i można wręcz powiedzieć że zostają z palmy wygnani, a oni ostatecznie lądują w opuszczonym klasztorze i tam spędzają deszczowe miesiące na Majorce.

00:06:48: Co właśnie bardzo źle wpływa na stan zdrowia Chopina?

00:06:52: Później jeszcze bardzo dramatyczny powrót na kontynent więc Chopin... Z jednej strony w nowej relacji ze świeżo upieczoną rozwódką i głośną skondinąd, skandalistką paryskiego życia.

00:07:05: Także wspaniałą niezwykle poczytną pisarką jaką była Aurora Dude'ową znana pod pseudonimem George Sound.

00:07:14: No i wówczas George Sound postanawia zabrać rodzinę i szopena który staje się częścią tej rodziny właśnie do no... Czy to jest miejsce w którym Chopin znajduje wytchnienie kontynuuje pracę twórczą, odnajduje tam inspiracje.

00:07:30: Zdecydowanie tak.

00:07:31: właśnie po tych trudach podróży, po tych miesiącach wycieńczenia osłabienia zdrowotnego.

00:07:36: Też po tym okresie pracy twórczej, której mimo wszystko, mimo tych przygód majorkańskich szopen się oddaje, że z resztą zresztą wspomina o tym, że przy całej tej tragedii najwspanialsze moce twórczy to wyzwala w szopenie i w końcu docierają właśnie na początku czerwca roku trzestego dziewiątego właśnie i przybywają tam aż do października, o tym że Chopin staje się częścią tej rodziny, którą tworzy George Sound, która jest niesamowitą z jednej strony artystką a z drugiej strony osobą debającą od ciepło rodzinny.

00:08:14: Ona już kiedy byli w Marsylii żeby zrobić Chopinowi niespodziankę zamówiła u Plejela Fortepen, który czekał na niego.

00:08:21: nic piękniejszego po tych majorkańskich przygodach...

00:08:23: Gdzie nie mógł się doczekać?

00:08:25: na pianino?

00:08:25: Zostało zatrzymane przez słowo!

00:08:28: że nagle trafia do noą, do pięknej posiadłości otoczonej parkiem ogrodem.

00:08:35: Śpiewam ptaków o czym pisze, o czym wspomina, że wie się spiękna i z kowronki śpiewają.

00:08:40: ma ten swój wymarzony fortepian wytłumiony pokój.

00:08:43: tak te drzwi tam chyba włosiem końskim ona je wytumiała.

00:08:47: ta jej pomysłowość zaradność jak na tamte czasy wydaje się niebywała.

00:08:51: to są warunki idealne dla pracy twórczej, idealny dla Chopina.

00:08:56: Nie tylko dla odbudowania jego stranu zdrowotnego ale też myślę psychicznego.

00:09:01: tam właśnie kończy te... pracę zainicjowane na Majorce, tam oddaje się pracy twórczej.

00:09:07: Choćby ten opus.

00:09:08: czterdziestepierwsze mazurków, w których pierwszy mówi się że jest mazurkiem palmeńskim a te właśnie pozostałe powstają już tam podczas tego pierwszego pobytu.

00:09:17: kończy skercocismol balladeev dur no i tworzy sonate bemol.

00:09:21: Jest to niezwykle twórczo okres Chopin'a.

00:09:24: Niezwykła była atmosfera tego domu ale też właśnie taki porządek życia codziennego który proponowała rząsąd.

00:09:32: Niezwykle pracowita i w tych sprawach przyziemnych, i sprawach twórczych bo obok pisania powieści też prowadziła bardzo opwitą korespondencję dzięki której możemy niejako zajrzeć do tego świata.

00:10:01: Jest szustarano, pracuje od siódmej wieczorem.

00:10:05: Poza tym roboty z kartonu, stosy różnobarwnej wełny i jedwabiu do wyszywania partia szachów lub pikiety... Bo ja wiem co jeszcze?

00:10:16: Rzeszsand bardzo interesowała się botaniką.

00:10:18: Zresztą ona się wszystkim interesowało a tam się do dzisiaj zachowała i jej kolekcja mineralów i osobliwości bo to jest czas kiedy takie osobliłości się zbiera z zapałem naukowym nawet jeśli się jest artystką.

00:10:30: Także ten ogród to też taka była przestrzeń z jednej strony porządku, z drugiej strony pewnego twórczego działania.

00:10:38: Czy to mogło przypominać Fryderykowi Chopinowi?

00:10:41: Nie wiem że na sobą wolę.

00:10:42: a może ogrody przy pałacach w Warszawie, z której wyjechał jako młody człowiek?

00:10:48: Myślę, że tak samo Chopin w listach do swoich przyjaciół, do rodziny bardzo często odnosił się do tego czasu spędzonego w no-aum jako tego okresu właśnie spokoju, wytchnienia.

00:10:59: No i właśnie tego niezwykle twórczego okresów.

00:11:02: to są też miesiące, w których Chopina i George Sound odwiedzają bardzo liczni przyjaciele artyści.

00:11:08: dość powiedzieć, że odwiedzała ich Polinię Wierdo wraz z mężem.

00:11:13: opiekowali się z resztą też historyczko Luizy, Luizet...

00:11:16: którą szopen

00:11:17: uwielbiał.

00:11:18: i właśnie też w Noau odwiedzała Chopina jego siostra Ludwika wraz z mężem klasantym.

00:11:24: To było bardzo ważne dla Chopina, że mógł tak jakby otworzyć tę rodzinną atmosferę właśnie wraz ze Ludwiką, z rodziną George Soundzie i dziećmi i przypomnieć sobie ten spokój i te wspólne rozmowy przesiadywanie na powietrzu grę, billard i wspólne słuchanie muzyki czy te zabawy w teatrzy, które od tego pomysłu takiego rodzaju zabały przerodziły się właściwie w profesjonalną działalność teatralną.

00:11:56: Jak wyglądały te wizyty też można dowiedzieć zaglądając do korespondencji George Soundy?

00:12:03: Jadamy obiady na powietrzu.

00:12:05: Powoli zaczynają zjawiać się przyjaciele palimy rozprawiamy a wieczorem kiedy odjadą Chopin grami na fortepianie, po czym zasypia jak dziecko równocześnie z Maurycym i Soląż.

00:12:20: I teraz przejrzyjmy się tym wspaniałym gościom przynajmniej tym, którzy pojawiają się czy w korespondensji Chopina?

00:12:26: Czy też tym, który o Chopinię sami piszą?

00:12:29: Bo jeśli wczytać się w listy Polin Wiardo i George Sound niezwykle zaprzejaźnionych to jest taki nowy wymiar... czułości takiej, jaką traktuje się nawet dziecko bym powiedział w odniesieniu do Fryderyka Chopina kiedy piszą o nim obie zresztą.

00:12:44: Nasz Chopinetto albo Shipship więc to robi ogromne wrażenie.

00:12:48: Z drugiej strony rzędela króła rozkochany w muzyce ale ponoć też kochający rozmowy i ta rozmowa o sztuce z Chopinem.

00:12:55: aż żal że nie zachowały się zapisy scenograficzne tych dyskusji.

00:12:59: Rzeczywiście relacja George Sound i Polin Wierdo była bardzo bliska a wręcz George Sound traktowała po jak swoją córkę i myślę, że ten gest tego, że Chopin i Georges opiekują się jej córeczką małą Luiz kiedy ona pomocy tego wsparcie potrzebuje jest dowodem na bliskość tych relacji ciągle wizyty Poliny i jej męża w noą te godziny które spędzał Chopin razem z nią też w działalności artystycznej twórczej.

00:13:26: Te wzajemne inspiracje.

00:13:28: niektórzy wręcz złośliwie krytykowali, że Wierdo w pewnym momencie zaczynała śpiewać po Chopinowsku

00:13:35: Opracowała Mazurki w końcu.

00:13:37: Właśnie, więc że jego wpływ na jej twórczość i działalność był aż zbyt silny.

00:13:42: i odwrotnie.

00:13:43: Bierdo bardzo chętnie pracowała z Chopinem wspólnie muzykowali.

00:13:47: jeżeli byśmy sobie dziś wyobrazili jak wyglądały te dni, te wieczory, wspólne muzykoowanie właśnie ogród cisza spokój i ten dźwięk fortypianu unoszący się przestrzenie no wydaje się to dość takie magiczne aż niemożliwe.

00:14:03: ale tak Wspominał te miesiące ten swój pobyt o rzędelę kruła.

00:14:08: Możemy zacytować, on pisał że miejscowość jest urocza i trudno milszych gospodarzy.

00:14:14: ale wspominał też kiedy nie spotykamy się w jadalni przy Bilardzie czy na spacerze.

00:14:17: wówczas pozostajemy w naszych pokojach czytając lub wylegując się na kanapie.

00:14:22: chwilami poprzez uchylone okno do ogrodu dochodzi powiew muzyki Chopena zmieszany ze śpiewem słowików zapachem róż bo ten nie przestaje tutaj pracować.

00:14:32: Chciałoby się tam być, ale nawet dzisiaj kiedy odwiedzi się.

00:14:37: Bywa tam tłoczno.

00:14:38: więc jeżeli państwo myśleli o wycieczce to warto wybrać się nie w tych najpopularniejszych letnich miesiącach bo też jest wtedy bardzo pięknie i w ogrodzie i samym domu rzeszsąd gdzie na przykład wiadalni ustawiona jest zastawa przygotowana jakby za chwile ci goście de la croace Chopin mieli zasiąść do stołu, są bilecieki wizytowe, które pokazują gdzie kto siedział.

00:15:05: Obok jest salon w którym znajduje się pianino wrogu.

00:15:08: ale możemy sobie wyobrazić że Chopin siada improwizuje i to te improwyzacje takie humorystyczne z których słynął że na przykład parodiuje jakieś postaci.

00:15:17: no właśnie może to jest moment żeby powiedzieć o poczuciu humorów ryka Chopina i obecności Pianina jako narzędzia takiej gry salonowej.

00:15:27: Tak, właśnie te zabawy przy instrumencie były chyba częścią tej codzienności.

00:15:31: z tych zabaw, z takiej improwizacji i tego naśladowania o którym wspomniałeś, zrodziła się ta idea teatru, którą kontynuował Maurice Sonti i potem George Sont zaadaptowała część tych pomieszczeń właśnie na potrzeby profesjonalnego teatrów i osobno-teatru lalkowego.

00:15:46: dwa teateater działały w no-o.

00:15:48: to oczywiście było już czasy kiedy Chopin do No-O nie przyjeżdżał.

00:15:51: on w tym jakoś ciściej później nie uczestniczył, natomiast sama idea rozrodziła się właśnie z tych luźnych zabaw.

00:15:56: Z tego spędzania czasu.

00:15:58: czy takich zabawach teatralnych, czy zabawów muzycznych?

00:16:01: Czy śpiewie, czy jakiejś rodzaju pantomimy, którą podobno Maurice i Solange czyli Dzieci George Sound uprawiały właśnie do muzyki, do improwizacji samego Chopina.

00:16:12: Jaka jest różnica między czasem który Fryderic Chopin spędza mną a jego paryską codziennością?

00:16:19: Czy to jest absolutny błogostan kontra Gwar życia miejskiego?

00:16:23: tak w dużym skrócie?

00:16:25: Tak, myślę że to jest dobre podsumowanie.

00:16:29: To jak wygląda jego codzienne życie w Paryżu żeby skontrastować to z tą idealną kiedy wśród słowików z przysłuchującym się orzenem Delacro'a komponujarcy dzieła?

00:16:39: Codzienność szopana w Peryżu była bardzo intensywna ponieważ on utrzymywał się przede wszystkim z lekcji zdawania lekcji.

00:16:45: oczywiście bywał salonach na oficjalnych obiadach kolacjach I sporadycznie dawał jakieś większe koncerty, ale no to była tak wyjątkowa okazja usłyszeć koncertującego Chopina.

00:16:56: Że George Sound się wręcz podśmiechiwała trochę z tego mówiąc że Chopin ta wielki koncert.

00:17:01: natomiast na co dzień po prostu Chopin udzielał bardzo dużo lekcji tak żeby się utrzymać otrzymywał też wynagrodzenia z wydań.

00:17:08: No i teraz w momencie wydańskich z wydejnotowych tak z wydaniem swoich kompozycji i w momencie kiedy Chopin tych lekcji miał tam pięć, sześć dziennie o czym pisała, że zresztą tak stroską się wypowiadało o tym, że pracuje bardzo ciężko.

00:17:24: Że tych lekcji ma za dużo, że to wpływa niezbyt dobrze na stan jego zdrowia, że się przemęcza.

00:17:29: No to nagle przenosimy się w te miesiące letnie a musimy powiedzieć, że co nie były krótkie pobyty?

00:17:35: Może może w ogóle... Kto

00:17:35: by nie chciał mieć takich wakacji?

00:17:37: No

00:17:37: właśnie, no właśnie!

00:17:38: To były wakacje które trwały trzy cztery miesiąca.

00:17:40: Tak oni sobie zwyczaj spędzali te okresy między majem na wrześnię, październikiem czasem nawet do listopada pozostawali w Noam.

00:17:48: Czyli to były bardzo długie pobyty.

00:17:49: oczywiście zdarzały się, że były przerywane wyjazdami Chopina do Paryża w jakichś tam sprawach dzisiaj powiedzielibyśmy służbowych, czyli właśnie że Chopin miał spotkanie z wydawcą albo jakieś tam ważniejsze lekcje.

00:18:02: Więc wracał do Paryża ale jednak to były cztero pięciomiesięczne pobyty.

00:18:06: Czyli to nie był dom gdzie Chopin spędzał wakacje.

00:18:10: w dzisiejszym rozumieniu tylko to było miejsce w którym spędził bardzo dużą część swojego paryskiego życia i to było miejsca w którym powstało.

00:18:18: myślę Można powiedzieć, że większość jego dojrzałych kompozycji okresu paryjskiego powstało właśnie w Noal.

00:18:25: i obydwie sonaty, ballady, skerca, szereg mazurków nokturny.

00:18:30: Wszystkie te ważniejsze kompozycje domykane było.

00:18:33: zdarzało się oczywiście, że później nad wydaniami pracowały już w okresie parońskim tak żeby dopiąć właśnie publikację i umowy z wydawcami, które w przypadku Chopina czasach chłonę do.

00:18:45: negocjacje trwały przez jakiś okres czasu ale same kompozecje były już gotowe.

00:18:50: Czasem wręcz z listów pisanych wiemy, przesyłały fontany prosząc o przepisanie i o kontakt, o wysłanie do wydawców.

00:19:00: Cieszymy się że utrzymujemy jako instytut Chopena bliskie relacje z domem George Sound.

00:19:05: to miejsce jest naszą instytucją partnerską.

00:19:07: wymieniamy się wystawami i staramy się jak najbliższe kontakty wokół Fryderyka Chopina i George Sound utrzymywać.

00:19:16: Dramatyczny był moment zerwania z George Sound.

00:19:22: niezwykle istotnym skutkiem tego zerwania dla Fryderyka Chopena było to, że stracił ten ciepły przytulny piękny słoneczny pokój Fryderyk'a Chopina w noą.

00:19:33: Stracił tę dom?

00:19:34: Kiedy to się stało i jak wygląda rozstanie Fryderika i Żoż?

00:19:38: – Chopin w Noam był po raz ostatni w roku osiąc ochoczyty czterdziestym szóstym bo właśnie w kolejnym roku dochodzi już do rozstania żożsąd i Chopina czyli około lipca roku kolejnego, czyli w roku czterdziestym siódmem.

00:19:52: Szopen i Rzeszsąd ostatecznie się rozstają.

00:19:55: Powodem zakończenia związku był prawdopodobnie konflikt na punkcie dzieci rzeszsound.

00:20:01: Głównie chodziło o to że szopen wziął tak się przyjmuje.

00:20:05: Wziąłem stronę Solange a rzaszsound sprzeciwiała jej związkowi.

00:20:11: dość grubiańskim rzeźbiarzem, klezangerem i ponieważ Chopin wedle niej zachował się nielojalnie i nierozsądnie to później emocje wzięły górę.

00:20:20: I tak doszło do zakończenia tej relacji prawda?

00:20:23: On uważał, że George powinna stanąć po stronie dzieci niezależnie od tego jaki decyzje podejmują.

00:20:29: Ale sam też nie był wielbicielem.

00:20:32: małżonka Solange natomiast w momencie kiedy ta zwróciła się do niego o pomoc i wsparcie na to rzeczywiście stanął po stromie.

00:20:38: Solange Nie wiedząc to pewnie powinniśmy podkreślić nie wiedzące że matka i córka się skonfliktywały w tym okresie i że tym samym pomagając Solange wspierając ją w pewnym sensie staje w sprzeczności decyzjami i postawą żorsz.

00:20:54: Zachęcamy Państwa do odwiedzenia no, jeśli byłaby taka możliwość.

00:20:59: Jeśli to za daleko koniecznie proszę odwiedzić żelazową wolę Ewa Bogula Gniazdowska w podkaście Narodowego Instytutu Frydery Kaszopena.

00:21:07: bardzo ci dziękuję i zapraszam ponownie.

00:21:09: Dziękuję bardzo.